قلمرو روزنه های بسته

30 اکتوبر 2007

aatash — Wed, 31 Oct 2007 01:51:13 GMT

جلوه های از ابتذال در سیمای موسیقی افغانستان

باری یکتن از نام آوران هنر موسیقی کشور پیوسته اصرار میورزید که پاره های موسیقی بر اساس ترانه ها و شعرهای قبلاً سروده شده ساخته میشوند. من که از این سخن آن جناب نامور سخت در شگفت بودم، با خودم می اندیشیدم که آیا اطلاعات همه بزرگان دیروزین و امروزین موسیقی ما در همین سطح است؟ شگفتیم زمانی افزون شد که با وجود ارایهء دلایل فراوان در مورد اولویت ساخت پاره های موسیقی و مدد جویی از نام های اساتید کهن و معاصر موسیقی جهان و شرح جامع لزوم نوتیشن در ایجاد یک پارهء موسیقی بدون دخالت ترانه، آن نامور خیره سرانه به آنچه میگفت، اصرار میکرد. همین موضوع ذهنم را آبستن ساخت تا نگارش اینچنینی از آن پدید آید و اگر بی ادبی پنداشته نشود، اساس یک بحثی را در مورد نام آوران موسیقی کشور ما و سطح فهم و دانش شان در گسترهء هنر موسیقی، بگذارد. نگذارد هم نگذارد.

من شیفتهء هنرموسیقیم. شیفته تر از آن عدهء که برچسب های بلندبالایی را از سالیان دیری یدک میکشند و ادأ های اوستاد مابأنهء در می آرند، چون کاهنان خودشان را پاک و مبرا جلوه میدهند و می انگارند جز آنها کسانی دیگری در حریم موسیقی نفس نمیکشد. بازتاب جلوه های این عده را میتوان در تلویزیون های افغانها* که همانند سمارق در هرگوشه و کنار، سبز میشوند، به تماشا نشست. به ویژه گفت و شنود های مضحکی که خودشان را و نیز بیننده گان شانرا به سخر میگیرند و بینندهء درمانده تا لحظه های بیش از انتظار و نیز پس از نهایی شدن گفت و شنود تلویزیونی، نمیداند که هنرمند و هنرمند – معمولاً برنامه های گفت و شنود با هنرمندان را هنرمندان به پیش میبرند- جز تعریف و تمجید از همدیگر و خودشان، چه چیزی را در مورد هنر موسیقی ابراز داشته اند.

گفتم شیفتهء هنرموسیقیم. اما این شیفته گی مرا هیچگاهی بسوی دست اندرکارشدن در گستره هنر موسیقی نبرد. اما مطمیناً از جایگاه یک شنونده، یک تماشاچی این حق را دارم تا یک پارهء هنری را بپسندم، نپسندم، بر آن خرده بگیرم یا از آن لذت ببرم.

از دیدگاه من کار هنری میباید نوعی ایستادگی و مقاومت در مقابل زوال باشد نه اینکه هنر را یکسره بسوی ابتذال بکشاند. این عدهء که در بالا از آنها یاد شد، جز اینکه هنرموسیقی افغانستان را به سوی زوال کشانیده اند، چی کار در خوری کرده اند؟

بصورت دقیق اگر توجه نماییم، اگر آفریده های ارزندهء همین چند هنرمندی که نسبتاً جوانتر از آن زوال گرایانند، در گسترهء موسیقی افغانستان نباشد، بی شبهه موسیقی افغانستان تهی از هرنوع فرایندی در آیندهء نزدیک خواهد بود. نمیشود روی نسل های جوانتر نیز حساب برد، چون این نسل مقلد، کلاً با دست خالی پا به میدان گذاشته اند و چه بسا از این جوانان، شماری از همین زوال گرایان را الگو حساب میکنند و از آنها اثر میپذیرند. حالانکه خود زوال گرایان با خواص عصیانی که دارند، در سپوختن مادر موسیقی دستی دارند و زمانیکه الگوی شوند برای نسل های نوین دست اندرکار موسیقی، چه اثرمندی میتوانند داشته باشند؟ اگر بخواهم به این بخش نوشته، چاشنیی بیافزایم - چنانکه در نوشته های ابتذال گرایان معمول شده است - بدون شک استمداد میجویم از کلام شعر مردی از روزگاران کهن که گفته است: اگر این مسجد است و این مُلا / حـــــال طفلان خــراب مــیبینم.

گفتم من دست اندرکار عرصهء موسیقی نیستم تا بتوانم آنچه را که به نگارش میاورم، در پیمانهء سنجه های هنر وزن کنم، اما در گسترهء هنرمعاصر و به ویژه موسیقی، دیدگاه های را از نامدار ترین اساتید این عرصه به خوانش گرفته ام و گره های ناگشودهء ذهنم را در مورد این هنر، تا جایی که ممکن بوده گشوده ام. گره هایی را که در ذهن شماری از هنرمندان ابتذال گرا، تا هنوز کور مانده است. چون آنعده هیچگاهی بخودشان زحمت نداده اند تا با به خوانش گرفتن دیدگاه های هنروران بزرگ دیروز و امروز، به پرورش دیدگاه های خودشان به شکل عملی بپردازند. از آنجهت من به خودم چنین صلاحیتی میدهم تا خوانش نگارش های اینچنینی را به زوال گرایان آنچنانی توصیه بکنم. امید است این نوشتار و نوشتار های از این دست روزنهء شود برای آنانیکه از دانش موسیقی و شعر بی بهره اند و با تاسف همین موضوع باعث ابتذال گرایی های شده است.

بیستم سپتامبر 2007 برابر با بیست و نهم سنبله 1386 خورشیدی

aatash — Thu, 20 Sep 2007 06:59:13 GMT

« تیری فاکس» قهرمان ملی کانادا

« تیری فاکس» در شهر « وینیپیگ » مرکز ایالت « مانیتوبا » ی کانادا به دنیا آمد و در شهر بندری «کوکتلام» در ایالت « بریتش کولمبیا» واقع در غرب کانادا بزرگ شد. وی از آوان نوجوانی به ورزش های مختلفی روی آورد اما هنوز بیش از 18 سال نداشت که دچار نوعی بیماری سرطان استخوان گردید و در سال 1977 در اثر همین بیماری پای راستش را از قسمت بالای زانو قطع نمودند.

زمانیکه هنوز در بیمارستان بود، رنج بیماران سرطانی دیگر که بیشتر شانرا کودکان و نوجوانان تشکیل میداد، وی را به ستوه آورد و همین باعث پدید آمدن اندیشهء در ذهن جوان « تیری» گردید و بدان شد تا سراسر کانادا را بپیماید و برای پژوهش در زمینهء مرض سرطان پول جمع آوری نماید. وی این اقدامش را Marathon of Hope ( مسابقهء دَوِش امید ) نام نهاد.

پس از 18 ماه و طی مسافتی در حدود 5000 کیلومتر به غرض آمادگی، « تیری » این سفر بزرگش را در 12 اپریل، 1980 از شهر « سنت جونز» مرکز ایالت « نیو فوند لند» واقع در شرق کانادا، آغاز نمود.

جلب توجه مردم در اوایل اندکی دشوار مینمود اما دیری نپایید که احساسات عامه با تبلیغاتی که براه افتید، برانگیخته شد. و مقدار قابل توجهی پول جمع آوری گردید. وی در مسیر ولایات اتلانتیک ( کیوبک و انتاریو ) روزانه به صورت اوسط 42 کیلومتر را میپیمود.

در اول سپتامبر همان سال پس از پیمودن مسافت 5373 کیلومتر که 143 روز را در برگرفت، « تیری» را در یکی از شهرکهای ولایت « انتاریو » بنام « تندر بی» وادار ساختند تا سفرش را اختتام بخشد و علت آن این بود که سرطان به شش های وی سرایت نموده بود. ملت کانادا از شنیدن این خبر تکان دهنده گیج شده بودند. « تیری » در 28 جولای سال 1981 به سن 22 سالگی چشم از جهان فروبست.

براستی این پیکار « تیری فاکس » را مردم کانادا هیچگاهی به فراموشی نخواهند سپرد. مرگ نکتهء پایان برای وی نبود بلکه آنچه را به میراث نهاد، آغاز یک مبارزه و پیکار دیگر بود.

از آن زمان تا اکنون به نام « تیری فاکس » بیشتر از 400 میلیون دالر از سراسر جهان به غرض انجام تحقیقات و مداوای مرض مهلک سرطان جمع آوری گردیده است. به یادبود از این جوان شجاع همه ساله در کانادا و برخی نقاط دیگر جهان در 28 جولای مسابقات دو همگانی برگزار میگردد و در همین روز مقدار قابل توجهی پول به غرض مساعدت به بیماران سرطانی جمع آوری میشود.

از « تیری فاکس » اکنون به عنوان قهرمان ملی کانادا تجلیل به عمل میاورند.

اینرا نوشتم تا بتوانم در یک فرصتی دیگر در مورد قهرمانان سرزمین خودمان نیز چیزی بنویسم.

بیست و نهم اگست 2007 برابر با هفتم سنبله 1386 خورشیدی

aatash — Wed, 29 Aug 2007 18:57:13 GMT

کژاندیشی « راوا » را پایانی نیست

با سلام و درود. با تائید آنچه در نوشته آقای هاتف در مورد راوا آمده. از سالیان دیری راوا با انبوهی از کژاندیشی و بد اندیشی در مقابل شماری از روشننگران سرزمین ما جبهه گرفته و پیهم از سنگر نامرئی بر آنها سنگ میندازند. جبهه گیری بر علیه این شمار از روشننگران که جمعی از نویسندگان و شاعران صاحب نام شامل آنها میشود، بصورت سازماندهی شده و پیگیر از طرف راوا تداوم یافته و امیدی نیست تا این جبهه گیری به پایانی بیانجامد. پایان این جبهه گیری پیوند مستقیمی به انحلال کلی اداره جاسوسی آی. اس. آی دارد. همانطوری که آی. اس. آی در طی بیش از دو دهه از عواملی مختلفی چون مجاهدین و طالبان در تضعیف، پراگندگی و بنیاد برافگنی ساختار های ملی، اقتصادی و فرهنگی افغانستان استفاده نمود، از راوا نیز به عنوان اسلحهء موثر بر علیه روشن نگران افغان سود جست. ماهیت راوا در طی همین سالهای اخیر و پس از ناشفاف ماندن یک پرسش از این نهاد روشنفکر ستیز، بصورت کلی واضح شده است و لازم نمی افتد تا پرداختن به راوا و چند و چون آن ادامه یابد. سالیان قبل در پشاور بنیاد کوچکی داشتیم زیر نام مرکز دوستی افغانستان – فرانسه که تحت ریاست خالد مجروح فعالیت داشت. این مرکز که شامل یک کتابخانه، کورس زبان فرانسوی و زمانی هم کورس های نگاره گری و یک کلب شطرنج بود و تا سالهای 1998 فعالیت چشمگیری داشت و پس از آن به علت نبود کمک های مالی، فقط بخش کتابخانه که منابع مالی آن از درک مجله « Leur » تامین میشد، فعال ماند. در طی این سالها و به ویژه در سال 1999 این کتابخانه چندین بار از سوی ماموران آی. اس. آی مورد بازپرس قرار گرفت و به صورت دقیق هر ماه سر و کلهء ماموران آی. اس. آی پیدا میشد و پرس و جو میکردند و البته همین باعث گردید که در اوسط سال 2000 درب این کانون بروی علاقمندان مطالعه بسته شود. خوب ببینید یک کانونی به این کوچکی و ناچیزی از طرف اداره آی. اس. آی اینچنین مورد تعقیب قرار میگیرد، چگونه ممکن است نهادی مانند راوا با تشکیلات بزرگ، نشرات متداوم، این همه حساب بانکی و برپایی مظاهرات و این قبیل گپ ها از دید سازمان آتش افروز آی. اس. آی پاکستان نادیده انگاشته شود؟ فعالان راوا – آنهایی که در راس قرار دارند – در « بنگله » های زیبایی در دلپذیر ترین مناطق اسلام آباد، کویته، کراچی و پشاور زندگی میکنند. نشرات شان به صورت گسترده با صحافت برترین در چاپخانه های پایتخت پاکستان به نشر میرسد و از همان جا به صورت مستقیم به مشترکان شان – آنانیکه تا هنوز هم به ماهیت ارتجاعی راوا پی نبرده اند – ارسال میگردد. در محافل راوا، اعضای برجستهء آی. اس. آی پاکستان پیوسته حضور دارند و برخی از شبکه های اسلامگرایان پاکستانی نیز با اینها همکاری دارند. گرنه در آن محیط زن ستیز و ریش سالار چگونه میشود یک چنین تشکلی را برای سالیان دیری زنده نگهداشت. سازمان راوا یکی از شبکه های پراهمیت برای آی. اس. آی و یکی از ذخیره های قابل توجه برای آنها محسوب میشود. میدانم که امروز شمار زیادی از مردم ما در اثر تبلیغات احساسات برانگیز راوا همصدا با آنها بر علیه روشنفکران ما شعار میدهند اما روزی به ماهیت این سازمان اجیر پی خواهند برد. روزی که آی. اس. آی بصورت موثرتر و عملی تر از این اسلحه بر علیه ملت افغانستان استفاده نماید. البته آی. اس. آی از بیست سال گذشته سرمایه عظیمی را بر روی این سازمان مایه گذاشته است که تا با استفاده از آن بتوانند در دل و ذهن مردم شریف ما با استفاده از مسایل احساسات برانگیز درآیند و در آینده بتوانند زمینهء پیاده سازی اهداف شانرا تسهیل گردانند.

13 جولای 2007 برابر با 22 سرطان 1386 خورشیدی

aatash — Fri, 13 Jul 2007 19:55:13 GMT

این نوشتار دو سال قبل در ماهنامه وزین آشیان چاپ تورنتو به نشر رسیده است.

ضیا افضلی

آئینه ای در برابر « بانوی غزل هایم » و گفته هایی در مورد « گریستیم »

روزی که برف سرخ ببارد ز آسمان

بخت سیاه اهـل هنر سبـز میـشود

صائب تبریزی

از نگارش مقدمه میگذرم و میروم سراغ « گریستیم » و « بانوی غزلهایم».

« گریستیم »

در نخستین سالهای دهه جاری که به تازه گی به کانادا آمده بودم، روزی در یکی از فروشگاه های افغانی از تازه های موسیقی پرسیدم و دکاندار شاکی از عدم فروش برخی از سی دی ها، چند سی دی موسیقی را در پیش چشمم ردیف کرد. در میان سی دی های با پوش های رنگین، سی دی کمرنگی توجهم را جلب کرد. روی سی دی اسم « اختر شوکت » نوشته شده بود. اندکی درنگ کردم. « این نام را جایی شنیده ام!»

بیاد آوردم روز هایی را که در کلبة طرب آفرین منیر فقیری با دوستانی چند مینشستیم و به انگشتان استخوانی وی چشم میدوختیم که چه ماهرانه بروی پرده های هارمونیم، میدویدند و سرودهای زیبایی را آهنگ میساختند. باری هنرمند شهید « یوسف قاسمی » نیز به این جمع افزوده گشت و با استعداد تحسین برانگیزش روان ها را تلطیف مینمود. منیر فقیری یکی از چهره های شاخص هنر موسیقی در میان جوانان هنرمند است که مانندش بیش از شمار انگشتان دو دست نداریم. او باری که از مسافر شدنم به کشور کانادا خبر شد برایم گفت که دوستی دارد بنام « اختر شوکت » که وی نیز از جمع خوبان است و از اهل دل و غزل و در کانادا اقامت دارد.

برگشتم و باز خودم را در همان فروشگاه افغانی یافتم در مقابل دکاندار شاکی از به فروش نرسیدن برخی از سی دی ها، بویژه سی دی های با آهنگهای آرام. هنوز در دستم سی دی با پوش کمرنگی بود و برویش نام « اختر شوکت» حک شده بود. به نظرم آمد که تصویر منقش بروی پوش سی دی جان میگیرد و جوان مودبی در مقابلم می ایستد و من مخلصانه دستش را میفشارم و برایش یک بقچه سلام، از دوستی، از دورِ دورها، هدیه میکنم.

دکاندار بسویم خیره خیره مینگریست و از حرکاتم در حیرت شده بود. متوجه شدم و خودم را جمع و جور کردم و گفتم از همین سی دی سه تا میخواهم. ناباورانه بسویم دید. شاید میخواست بگوید: مگر دیوانه شده ای؟ تا هنوز از این سی دی بیش از یکی نفروخته ام! اما مثلیکه سطرهای پنهان ذهنش را خوانده بودم که گفتم: « قدر زر را .... »

نوار « گریستیم » که بی ادعا یکی از بهترین های غزل در میان آثار غزلسرایان افغان است، در سال 1999 از سوی مرکز نشراتی مارکوپولو در ساختار سی دی به نشر رسیده است. هشت غزل زیبا در آن گنجانیده شده است که شعر بیشتر از آهنگهای آن از مجموعه های شعری شاعر جاودانیاد « شهید قهار عاصی » برگزیده شده است. دقت در انتخاب اشعار بصورت یکدست و سازه های معین در ساختار موسیقی یکی از ویژه گی های کاری اختر شوکت را تشکیل میدهد. اختر شوکت ذوق سرشاری در آماده سازی و اجرای آهنگ ها دارد و همین باعث بلند رفتن کیفیت غزل ها در نوار « گریستیم » است. من بار ها به تک تک آهنگ های این گزینه گوش دادم و هربار داشته های گرانبهایی در لابلای آهنگهای این گزینة ظریف یافتم. البته سهم دوستان دیگری را که در زمینه ایجاد این اثر گرانبها کوشیده اند را نیز نباید فراموش کرد.

اختر شوکت هنرمند متعهدیست. تعهد وی در زمینه کارهای هنریی است که هیچگاه به سمت دیگری منحرف نشده است. وی ارچند کمتر در اجتماعات ظاهر میشود و کمتر نوار به ثبت میرساند اما با آنهم کار های هنری ارزندة او تشنه کامان غزل را همواره سیراب ساخته است. آرامش نهفته در طرز ادأ و اجرای آهنگ های این گزینة با ارزش، گیرایی خاصی دارد و مسبب اثرمندی شگرفی میشود.

***

اختر شوکت

عکس از ‌‌‌BBC

« بانوی غزل هایم »

البوم بانوی غزل هایم که از تولیدات موسسه نوتاسیس « علی موزیک » میباشد، در ساختار دیسک سی دی و با دیزاین زیبایی در اوایل سال جاری به بازار عرضه گردید. این البوم ( بانوی غزل هایم) در مقایسه با البوم « گریستیم » به موزائیک ناتمامی میماند که آفریننده آن با یک عجله خاصی خواسته است آنرا به اکمال برساند. اگر قرار باشد که البوم های « گریستیم » و « بانوی غزل هایم » را که در فاصله تقریباً 6 سال از همدگر به نشر رسیده اند، مورد ارزیابی مقایسی قرار دهیم، البوم « گریستیم » برتری های از این جهات دارد:

1. اشعار البوم « گریستیم » از میان اشعار قهار عاصی برگزیده شده است و در یکی دو مورد از اشعار استاد واصف باختری نیز استفاده شده است. انتخاب اشعار یکدست میتواند در یک البوم موسیقی خیلی اثرگذار باشد. از آنجایی که اشعار قهار عاصی تاثیر پذیری خاصی از اشعار استاد واصف باختری داشت، بدان اساس با کدام اصلی که غیر مشابه باشند، برنمیخوریم و کلیه آهنگ ها بصورت روان و با شفافیت خاصی تاثیر خودشان را بالای شنونده میگذارند. اما در البوم « بانوی غزل هایم » ما با چند دستی در انتخاب اشعار مواجه میشویم. دو شعر از عظیم نوذر الیاس، دو شعر از داکتر نوح خراسانی، دو شعر از قهار عاصی، یک شعر از علیشاه احمدی عباب و یک آهنگ فلکلوریک پشتو و یک غزل به زبان اردو. ارچند در اشعار نوذر الیاس و قهار عاصی نیز بنا بر اثرگذاری ها و اثرپذیری ها میتوان مشابهتی حس نمود، اما با آنهم حرکت ناموزونی را در سطح ناهموار سبک های گویش و سرایش اشعار انتخاب شده میتوان شنید.

2. در البوم « بانوی غزل هایم » در پهلوی غزل های زیبا، یک آهنگ دلنواز پشتو « دا توری سترگی، زما یادیژی » نیز گنجانیده شده است. اما ناهمخوانی غزل های جدید با یک آهنگ فلکلوریک پشتوی قبلاً خوانده شده، تا حدودی فضای این البوم زیبا را مکدر ساخته است. این بسیار به این میماند که اشخاصی آقای اختر شوکت را به گروگان گرفته باشند و با اعمال فشار وی را وادار به سرایش این آهنگ کرده باشند.

خیلی زننده خواهد بود اگر ما فارسی زبانی را بخاطر نخواندن آهنگ پشتو و یا پشتوزبانی را بخاطر نخواندن فارسی مورد انتقاد و حتا گاهی اوقات سرزنش قرار دهیم. این خیلی مضحک است اگر کسی نتواند و یا نخواهد به زبان دیگری، ولو زبان رسمی و یا غیر رسمی کشورش آهنگ بخواند، تحت فشار قرار بگیرد. بیاد دارم زمانی که حلقه نیرومندی ادبی در پشاور تشکیل شده بود و نشریات کم نظیری مانند سپیده و صدف و چند نشریه کوچک و بزرگ دیگر به نشر میرسید، همه نشریه ها در صورت نشر کمتر مضامین پشتو، بصورت آنی تحت تعقیب اداره جاسوسی ای. اس. ای پاکستان قرار میگرفتند و هر اجتماع فارسی زبانان سایة بوف های اداره جاسوسی پاکستان را بالای سر خویش داشتند. حتا یک کتابخانه کوچکی که همواره اوقات خود را در آن گم میکردیم، بار بار از طرف اداره ای. اس. ای پاکستان دید زده میشد و حتا باری از ما پرسیده بودند که چرا این کتابخانه کتابهای پشتو کمتر دارد و کتابهای فارسی بیشتر دارد؟. در حالیکه در آنروزگار در پشاور شمار زیادی از نشریات افغانها مانند هیله، داستانونه و شماری دیگر به صورت کُل به زبان پشتو به نشر میرسیدند و ضمناً هر هفته مجالس شعر و ادب شاعران و نویسنده گان پشتو زبان دایر میگردید که هیچگاهی با تعقیب و استنطاق روبرو نشده بودند.

در شهر تورنتو نیز گاهگاهی با اینچنین حالاتی برمیخوریم و برخی از نشریه ها از بابت عدم نشر و یا کم نشر نمودن نوشته ها و مطالب به زبان پشتو مورد انتقاد قرار میگیرند. گسترة این انتقاد ها در این ساحه محدود نمانده به ساحات هنری مانند موسیقی، سینما و حتا برنامه های تلویزیونی راه یافته است. تا جائیکه تلویزیون محلی افغانها در تورنتو از « سیمای شرق » به « افغان هنداره » تغییر نام داده میشود.

ضمناً در عرصه هنر موسیقی نیز برخی آوازخوانانی داریم که بصورت مثال به زبان فارسی زیبا میخوانند، اما در ادأ و گویش واژه های پشتو دچار مشکلاتی اند اما بار بار در کنسرت ها و حتا محافل خصوصی از آنها خواسته شده تا پشتو بخوانند و یا به همین سان از یک هنرمند پشتوزبان که در موقع ادأی کلمات فارسی دری دچار مشکل است، توقع نمیرود که وی بصورت حتم بزبان فارسی بخواند.

از آنجائیکه کشور میزبان ما کانادا نیز دارای دو زبان رسمی است، اما هیچگاهی رخ نداده که در یک نشریه خبری، ذوقی و یا فرهنگی مطالبی به دو زبان به نشر برسد و یا آواز خوانی بخاطر آواز نخواندن به زبان فرانسوی و یا انگلیسی مورد بازپرس و یا انتقاد قرار بگیرد. از آنجاییکه « غرور ویژه و خاص ما» بما اجازه آنرا نمیدهد که از دیگران بیاموزیم، ورنه میتوان تجارب عظیمی از اجتماع کشور کانادا که دو زبان رسمی دارد، کسب نمود و در کشور خود و در میان جوامع مهاجرین افغان در کشور های مختلف بکار بست و جلو کشمکش های بیهوده و هدر دهنده نیرو و وقت شماری از روشنفکران افغان را گرفت.

3. تنظیم و بکاربست موسیقی در البوم « بانوی غزل هایم » اندکی ناهنجار است. اگر دقت شود اجرای رباب به منظور پرساختن فاصله ها در یک پارچه موسیقی فلکلوریک خیلی ها موثر است. اما اگر قرار باشد در یک پارچه غزل از رباب استفاده شود، باعث اندکی ناموزونی میشود و یا به عباره دیگر غزل و بویژه غزل های آرامتر نیازمند آلات موسیقی ایست که آفریننده فضای آرامش بخش باشند. اما رباب بنا به خاصیت و اصالتی که دارد، نمیتواند فضای آرامش را بیافریند. در عوض به فضای آهنگ غزل یکنوع مستی را اضافه میکند و آرامش غزل را از فضای افقی خارج میسازد. بهترین وسیله پرکننده فاصله ها در یک پاره غزل گیتار کلاسیک، دلربا ( سارنگی ) و یا وایلون میتواند باشد. چنانچه در لابلای آهنگهای البوم « گریستیم » که از پاره های زیبای گیتار کلاسیک نوازنده جوان و موفق فرید محتاط استفاده شده است،زیبایی خاصی مشاهده میشود.

با اینهمه البوم « بانوی غزل هایم » از برجسته گی های قابل توجهی بهره مند است. از آنجایی که بسیاری از هنرمندان غزل سرا بصورت متهدانه در زمینه سرایش غزل کاری در خوری ندارند و پیوسته بخاطر کسب شهرت های شهوتناک به تکثر موسیقی ریتمیک که بیشتر خواسته جوانان است میپردازند، البوم « بانوی غزل هایم » را و آفرینش گر این البوم و آن عدة را که در تهیه و پخش این البوم یاری رسانید اند، قدر میباید نمود و خواهان بهروزی های هرچه تمامتر برایشان شد.

پنجم جولای 2007 برابر با چهاردهم سرطان 1386 خورشیدی

aatash — Thu, 05 Jul 2007 06:49:13 GMT

Kabul Satellite Images

See more in Bigger sizes

دوم جون 2007 برابر با دوازدهم جوزای 1386 خورشیدی

aatash — Sat, 02 Jun 2007 19:26:13 GMT

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

با یک نوشتهء جدید در مورد هنر و شخصیت هنری پاراجانف به روزم.

نوشته را در این جا بخوانید.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

طرح های دیگر را در فلیکر ببینید.

مدتیست که به طراحی کارتون روی آورده ام. با آنکه شماری از دوستان بسیار ارزشمندم با پیام های بسیار صمیمانه کارکرد های نخستینم را در این عرصه ستودند اما خود تا کنون نمیدانم تا چه حدودی در این زمینه موفقم. ممکن است دیدگاه های دوستان بتواند مرا در زمینه نگرش بهتر در طرح ها یاری دهد.

26 می 2007 برابر با پنجم جوزای 1386 خورشیدی

aatash — Sat, 26 May 2007 09:18:13 GMT

این نگارش قبلاْ در سایت پربار فردا و دو هفته نامه وزین زرنگار به نشر رسیده است. دوستانی که تا هنوز این نوشته را نخوانده اند میتوانند آنرا در همین جا بخوانند.

چاپ جلد دوم کتاب « کی کیست، در فرهنگ برون مرزی افغانستان » را به پژوهشگر توانمند، استاد و راهنمای خیلی گران ارز آقای رهین مبارکباد عرض میکنم. غرض از بازنشر این نوشته به هیچ وجه اشاره به چاپ جلد دوم این اثر نیست و بدون شک استاد بزرگوار توجه لازم را در تدوین و نشر جلد دوم این اثر داشته اند.

من شاگرد همه بزرگوارانی هستم که اُستادند و بدون شبهه که این شمار با کارکرد های ارزنده و ماندگار شان الگویی اند برای کارکرد های ناچیز ما. از همین جهت من با ارادتی که به استاد رهین دارم، و ایشان عمری در راستای پژوهش، تحقیق، تدریس و مدیریت موثر گام برداشته اند، این نوشته را پرسشی بینگارند از قلم یک شاگردی که میخواهد گره های ناگشودهء را بگشاید.

یک توضیح دوستانه به یک ورجاوند بزرگ

نگاهی به کتاب « کی کیست در فرهنگ برون مرزی افغانستان »

ضیا افضلی

کتابی به دستم رسید از پژوهشگر فرزانه و شخصیت بسیار فرهیخته آقای رسول رهین زیر نام «کی کیست، در فرهنگ برون مرزی افغانستان ». این کتاب مشتمل بر بیوگرافی و شناخت نامه شماری از نام آورانیست که در ساحات مختلف اجتماعی و فرهنگی ما اکنون حضور دارند و یا جاودان یاد شده اند. کتاب در 322 صفحه تدوین شده است و گویا این پژوهش با نشر بخش های بعدی ادامه میابد که نیابد بهتر. برغم آنکه از ویراستاران و دست اندرکاران این کار پژوهشی عمیقاً ابراز سپاس میکنم، در این جا با یک توضیح مختصر میخواهم به نکاتی اشاره کنم که میتواند ارزش های نهفته در دل این تحقیق را با بی پروایی با خاک یکسان سازد.

اسم کتاب در اصل یک برگردان مستقیم از انگلیسی است. « Who is who?» بصورت متداول در اکثر نشرات انگلیسی زبان و یا دایره المعارف ها مورد استعمال دارد و با خبر بودم که از مدتی در میان جوانان افغان که دست به ایجاد سایت های انترنیتی و این قبیل چیز ها میزنند، نیز مُد شده است که بنویسند: Who is who. اما از سرایت ویروس Who is who در میان کهنسالان و اهالی اقلیم فرهنگ کشور بی اطلاع بودم.

Who is who نام کتاب است. همین کتابی که شناسه شماری از نام آوران و دانشمردان افغان در آن تذکر یافته است. بجا بود اگر نام این کتاب، بطور مثال: شناسنامه نام آوران معاصر برون مرزی افغانستان، گذاشته میشد. در اینصورت ما از Who is who نیز میرهیدیم و در آینده اگر پژوهشگری از کدام کشور همزبان و - یا اگر بخت ما سپیدتر میبود - از کدام کشور ناهمزبان در باره اشخاص نام آور ما دست به پژوهش میزد، مراجعه میکرد به همین « شناسنامه نام آوران معاصر افغانستان » و نه به Who is who.

بناست که کتاب را بگشایم، بهتر است بگویم بشگافیم، تا از درونمایة آن سودی ببریم.

ناشر و مسؤول پخش این کتاب شورای فرهنگی افغانستان در سویدن است و « بورد » - که مراد از مجمعی از هیأت و یا اعضأ است - شورای فرهنگی که با بیش از یک دهه تجربه در زمینه نشر و پخش کتب و گاهنامه ای زیر نام « آریانای برون مرزی » دارند، با کمال بی دقتی با این پژوهش (Who is who ) برخورد نموده اند. اساساً کار با فهرستی آغاز شده است. فهرست که گویا بر اساس حروف الفبای فارسی تدوین شده است، لبریز از کاستی هایست که با نخستین نگرش میتوان به آن پی برد. علاوتاً اضافه نمودن واژه های چون شادروان، استاد و درجات علمی و مسلکی در فهرست، تا حدودی باعث ناهنجار جلوه کردن فهرست شده است.

در مقدمه « بورد » نشراتی - که در اصل صفحه تحت عنوان « مقدمه ویراستاران» چاپ شده است - با توضیحاتی در باره چگونگی شکل گیری Who is who در گاهنامه « آریانای برون مرزی » آغاز گردیده است و بعداً به دشواری های تدوین و ترتیب این اثر اشاره نموده اند.

از آنجاییکه این اثر از سوی یک مرجع اکادمیک تدوین و به نشر رسیده است، بهتر بود دقت در قسمت پژوهش و تتبع بیشتر در مورد اشخاص و کارنامه های آنها صورت میگرفت و میبائیست بجای تذکر مثلاً سطحی ترین مسایل در زنده گی اشخاص و افراد، به شناسایی و معرفی یکی از فراورده های علمی و یا ادبی آنها بصورت گسترده پرداخته میشد. بگونة مثال تذکر اینکه فلان شاعر نقل هر مجلس است و فلان نویسنده نمک هر محفل، چی ناگفته ای را در مورد فرد مورد نظر ابراز میدارد. اگر یکی از آثار همان نویسنده به معرفی گرفته میشد به مراتب بهتر از ذکر اینگونه مسایل بود.

در برخی موارد، محل اقامت افراد و اشخاص اشتباهاً تذکر یافته اند، در حالیکه کمترین دقت میتوانست از بروز این نقیصه جلوگیری کند. بصورت مثال در قسمت بیوگرافی زنده یاد لیلا صراحت روشنی نگارش یافته که وی در ایالات متحده امریکا درگذشته است و یا در بخش معرفی شاعر جوان هارون راعون، وی را باشنده کشور المان خوانده اند در حالیکه شاعر مورد نظر در کشور تاجکستان زندگی میکند.

گذشته از اغلاط طباعتی و کامپیوتری که میتوانش به بازی گوشی های کامپیوتر کاران نسبت داد، طرز نوشتار و آرایه های زبانی این کتاب از نارسی های حادی رنج میبرد. طوریکه در برخی از قسمت های این کتاب موارد دستور زبان به کلی رعایت نشده اند و زبان نوشتاری به طرف یک نثر کاملاً مستهجن به پیش رفته است که بصورت مثال میتوان از جمع دادن برخی واژه ها با « ات » اشاره نمود.

معیاری برای گزینش افراد و اشخاص وجود ندارد و در برخی موارد آنانیکه «سرحال» * بوده اند مورد عنایت قرار گرفته اند. از همین رو بعضی از نوشته های که به شخص مدون و یا « بورد » نشراتی مواصلت ورزیده است، همانگونه بدون ویرایش به نشر رسیده اند، که این مورد خود در قسمت تنوع نثرِ نگاشته های این گزینه، سهم خاصی داشته است. این عدم گزینش افراد روی یک معیار، مشکل دیگری را به هزار و یک مشکل موجود افزوده است. شناسنامه برخی افراد حتا به پای یک صفحه نیز نرسیده است، درحالیکه برای شماری، به اصطلاح عوام « پرپره» های طویلی نگارش یافته است. افزون بر آن مسوده قبل از چاپ اصلاً دید زده نشده و عام ترین موارد نوشتاری که عبارت از «نقطه گذاری » است، مراعات نگردیده است. این موارد همه دست به دست هم داده و به مساحت و ضخامت نواقص این پژوهش افزوده اند.

ما در بحرانی ترین شرایط فرهنگی به سر میبریم. چالش های بحران زدایی از سالهای دیری جایی را نگرفته و طرز دید و نگارش « اکثریتی » که « بیشتر » مینویسند، بسوی یک نابسامانی خاصی روان است. این نابسامانی خواه در اثر اختناق گرایی های که در اثر سه دهه اخیر پدید آمده اند، بوجود آمده یا خواه در اثر خودگرایی های فردی که سد راه هر نوع جلو رفتن شده است، اما اینرا باید پذیرفت که ما دچار سرخورده گی های یأس آلودی شده ایم. فرهنگ پذیرش نقد – طوریکه همگان میگویند- بصورت کلی ترویج نشده و در زمینه نقد معاصر نیز تلاش های صورت نگرفته است و از همین روست که هر که هر کاری میکند مورد تمجید و تحسین قرار میگیرد ولو کارش به هر اندازه ای سخیف و سبک باشد.

آثاری از این دست – یکبار دیگر تکرار میدارم - که از سوی یک مرجع اکادمیک و سابقه دار در امور نگارش و پژوهش به نشر میرسد، بجای راهنمونی بسوی دریچة خارج از بحران، ما را بیشتر به سوی هستة بحران میکشاند. یا به عباره دیگر این گونه کارهای پژوهشی مملو از نواقص که از دقت لازم برخوردار نیستند، بحران پرور اند. بحران پروری یکی از پدیده های زائیده تناقضات اجتماعی است که سالهای دیریست شالودة فرهنگ و معیارهای اصالت گرایی را در بطن جامعه فرهنگی ما مورد تهدید قرار داده است. اگر با دید ژرف به موضوع بنگریم به وضوع میتوانیم رگه های از این نوع بحران پروری را در کارکرد های عده ای در بویژه سه دهه اخیر بیابیم. از اینرو در آخر این نوشتار میخواهم اضافه کنم که، اگر این پژوهش بدین منوال ادامه یابد، همان بهتر که این جنین مفلوک در همین جا سقط گردد.

aatash — Mon, 05 Jun 2006 06:53:13 GMT

این نوشتار قبلاْ در مجله سینما چاپ کابل به نشر رسیده است.

جادوگر تصویر ها

نگاهی به زنده گی و هنر سرگی پاراجانف

یکی از نخبه ترین فلمسازان جهان سینما

برگردان : ضیا افضلی

ساخته های سینمایی سرگی پاراجانف را میتوان در لست 100 فلم برترِ که ازدستاورد های ماندگار شماری از نخبه ترین فلمسازان جهان مانند فلینی Fellini ، انتونیونیAntonioni، برتولوچی Bertolucci و گُدراد Godard از زمان زایش سینما تا اکنون است، دریافت. وی را میتوان در شمار این غول های جهان فلمسازی به شمار آورد.

پاراجانف با ایجاد پدیدة که زبان فلم میتوانش خواند، به جاودانگی کارنامه های متحولش در ساخت تصاویری مانند سایه های اجداد فراموش شده SHADOWS OF FORGOTTEN ANCESTORS ، رنگ انار COLOR OF POMEGRANATE، افسانة دُژ سورام LEGEND OF SURAM FORTRESS ، ASHIK KERIB و اعتراف THE CONFESSION سود جسته است.

سرگی یوسف ویچ پاراجانف در نهم جنوری سال 1924 میلادی در یک خانواده ارمنی نژاد در شهر تفلیس « تبلیسی امروزی » جمهوری گرجستان چشم به جهان گشود. نام پدرش یوسف پاراجانیان و اسم مادرش سیرانوش بیجانف « بیجانیان» بود. والدینش هر دو هنرپیشه بودند و پاراجانف در چنین محیطِ که مملو از زیبایی های هنری، تلاش های پیگیر و ماجراجویانه، فرهنگی گرایی متنوع، علاقمندی مفرط به هنر و خاطره های فراموش ناشدنی بود، رشد نمود.

در سال 1941 پاراجانف از صنوف عالی مکتب فراغت حاصل نمود. سالهای را در دانشگاه های مختلف به آموزش مسایل مختلف گذراند. اما بالاخره در سال 1945 اجازه یافت تا به دیپارمنت فلمسازی دانشگاه VGIK که یکی از بزرگترین دانشگاه های صنعت فلمسازی در روسیه است، بپیوندد. استادش ایگور ساوچینکو Igor Savchenko یکی از فلمسازان شناخته شده روسیه در آن روزگار بود. در سال 1951 پاراجانف از دانشگاه VGIK فراغت حاصل نمود و به شهر کیف پایتخت اکرایین رفت. جاییکه فلم های متعدد مستند و فلم های هنری اش را در استدیو های الکساندر داوژینکو Alexander Dovzhenko ساخت. در سال 1956 با سویتلانا ایوانوفنا Svetlana Ivanovna ازدواج نمود که نخستین ثمرة آن تولد سورین پاراجانف Suren Parajanov در دهم نومبر 1958 بود.

وی نخستین اثر قابل توجهش « سایه های اجداد فراموش شده » را در همان شهر در سال 1964 ساخت. این فلم از جمله مهمترین و موفقترین فلم های تولید شده در اکرایین پس از عصر داوژینکو به شمار میرفت که توانست جایگاه خاصی را در سینمای جهان احراز نماید و در جمع گنجینه های هنری به حساب آید. پاراجانف که این فلم را به زبان اکرایینی و به خصوص به لهجة Gutsul تهیه کرده بود، به درخواست حاکمان آنوقت که میخواستند فلم به زبان روسی تهیه گردد، پاسخ رد داد. با این وجود وی جایزه های متعدد سینمایی مانند GRAND PRIX و BRITISH ACADEMY AWARD را از آن خود ساخت.

ارچند فلم « سایه های اجداد فراموش شده » توانست نام بزرگی برای وی کمایی کند، اما تمام قوانین استندرد ولایه های قراردادی سینمای اتحاد جماهیر شوروی را در هم شکست. پاراجانف با خشونت حاکمان آنروزگار روسیه روبروگردید و مغضوب طرفداران استبداد که دیوانه وار در پی انتقام از وی شدند، قرار گرفت و اسمش در لست افراد مظنون ثبت گردید.

به همین اساس در سال 1966 فلم دیگرش که « نقاشیی از کیف » نام داشت و در مرحله ساخت قرار داشت تعطیل شد و سینمای جهان از داشتن یکی از پاره های سینمایی با ارزش دیگر محروم گردید.

پاراجانف به تعقیب این همه حوادث مجبور به ترک کیف و فرار به ارمنستان شد و در آنجا به همکاری ارمن فلم ArmenFilm فلم دیگرش " Sayat Nova " « رنگ انار » را در سال 1969 ساخت. این فلم که چونان گوهری پرارزش بر تاج سینمای جهان و سینمای ارمنستان باقی ماند در نخست ساخت آن بنا بر معضلاتی به تاخیر مواجه گردید. اما بعدآ پاراجانف مجبور به تغییر نام فلم به رنگ انار شد و سپس مراجع حاکم از کارگردان روسی یُتکوویچ S. Yutkevich خواستند تا با اعمال سانسور بر برخی از صحنه های فلم ویرا، در خور نمایش به نفع حکومت حاکم روسیه آنروزگار بسازد. فلم به زبان روسی پخش گردید اما پاراجانف به مشکل توانست یک کاپی از اصل آنرا که به زبان ارمنی تهیه گردیده بود، نگهدارد.

فلم دیگر پاراجانف که « معجزة اودینس » نام داشت در سال 1973 در پی گرفتاری و محکومیت وی به 5 سال زندان در شهر کیف، تعطیل شد. وی در زندان نیز از پا ننشست و به هنرآفرینی هایش در همانجا ادامه داد. وی با آفرینش کولاژ های هنری، رسامی ها و نگارشِ نامه های خردمندانه و سحرآمیز توانست تا خودش را از دم تیغ خونین امپراتوری سوسیالیزم شوروی برهاند و همین هنر بود که وی را نجات بخشید.

پاراجانف در 31 دسامبر 1977 به یاری پروردگار و مساعدت گروهی از فلمسازان بین المللی، اشخاص نامدار و هواخواهانش و به ویژه تلاش های شاعر نامور آن روزگار لوئس اراگون Louis Aragon که در جریان دیدارش با لیونید برژنف رهبر شوروی آنزمان، از وی تقاضای آزادی پاراجانف را نمود، از زندان رهایی یافت.

پاراجانف به شهر تبلیسی برگشت و با وجودی که بصورت مداوم مظنون شمرده میشد و اجازه کار های هنری را نداشت اما باز هم بصورت علنی و مخفی به کارهایش ادامه داد. کمونیست ها با وجودیکه از حیلت های فراوانی بخاطر خاموش ساختن وی کار گرفتند اما با اینهمه تلاش نتوانستند مانع خلق آثار پرارزش هنری و آفرینش آثار برجسته هنری به سبک خاص پاراجانف گردند.

در سال 1982 وی یکبار دیگر به جرم جعل کاری مورد بازداشت قرار گرفت اما پس از یکسال بعد از اثبات بیگناهی اش از زندان رها گردید.

کمونیست ها سرگی پاراجانف را در حدود 15 سال از کارهای هنری به دور نگهداشتند تا باشد روح آفرینشگرش را به این طریق به کهولت مواجه سازند. سرگی پاراجانف با وجود این همه محدودیت ها توانست در سال 1984 به سینما برگردد و در همان سال فلم « افسانة دُژِ سورام » را بسازد. وی با عرضة این فلم توانست به اثبات رساند که با وجود دور بودن اینهمه سالیان دور از سینما، نبوغ ذاتی اش را از دست نداده است. این فلم غیر معمولی نیز در زمره فلم های نخبة سینمای جهان و سینمای گرجستان به شمار میرود.

در سال 1986 یکی از دوستان خیلی نزدیک پاراجانف و یکی از چهره های نخبة هنر سینما و فلمساز موفق سینمای جهان اندری تارکوفسکی Andrei Tarkovsky در پاریس درگذشت. تارکوفسکی پاراجانف را نابغة حاضر هنر سینما مینامید.

در سال 1988 وی به یادبود از خاطره های ماندگار تارکوفسکی، فلم "Ashik Kerib" را آفرید. این فلم که بر اساس تمِ یکی از آفریده های شاعر روسی میخائیل لرمانتوف Mikhail Lermontov تهیه گردیده بود توانست جایزه FELIX AWARD را از اکادمی فلم اروپا برباید.

در سال 1989 پاراجانف آغاز به ساخت آخرین فلمش « اعتراف » نمود. این فلم که یکی از کارکرد های درخشان سرگی پاراجانف به شمار میرود، طوری که خودش پیش بینی کرده بود، ناتمام ماند. وی در نخستین برگ های فلمنامة این فلم چنین نگاشته بود: " فلم فقط توسط کسی آفریده خواهد شد که در سال 1924 در تفلیس به دنیا آمده باشد"

بالاخره این ابرمرد عرصه تصویر در بیستم جولای 1990 چشم از جهان پوشید و نام جاودانش را ثبت برگ های طلایی تاریخ بشریت نمود.

فلمسازان معروف جهان سینما مانند فدریکو فلینی Federico Fellini ، برناردو برتولوچی Bernardo Bertolucci ، ژولیتا ماسینا Giulietta Masina ، البرتو موریویا Alberto Moravia ، فرانسسکو روزی Francesco Rosi ، تونینو گویرا Tonino Guerra و مارسیلو ماسترویینی Marcello Mastroianni در خاطره های که به یادبود از شخصیت و هنر پاراجانف نوشته اند وی را چنین معرفی نموده اند: " با درگذشت پاراجانف، سینما یکی از جادوگرانش را از دست داد. فانتزی پاراجانف بصورت ماندگار افسون خواهد کرد و به مردم گیتی شادمانی به ارمغان خواهد آورد."

منبع: سایت پاراجانف که در هفتاد و هفتمین سالگردش از سوی یکی از هواخواهان هنرش به وی اهدا گردید.

فلم رنگ انار را از لینک های پایین داون لود کنید:

http://rapidshare.com/files/31204230/SParad-SNova.part1.rar
http://rapidshare.com/files/31204243/SParad-SNova.part2.rar
http://rapidshare.com/files/31204241/SParad-SNova.part3.rar
http://rapidshare.com/files/31204252/SParad-SNova.part4.rar
http://rapidshare.com/files/31204242/SParad-SNova.part5.rar
http://rapidshare.com/files/31204262/SParad-SNova.part6.rar
http://rapidshare.com/files/31204254/SParad-SNova.part7.rar
http://rapidshare.com/files/31204202/SParad-SNova.part8.rar

دوشنبه پنجم جون 2006 برابر با پانزدهم جوزای 1385

aatash — Sun, 28 May 2006 08:15:13 GMT

اشاره: این نوشته قبلاً در نشریه وزین شهروند کانادا و هفته نامه سینما چاپ کابل به نشر رسیده است.

فلم های مستند

به سینما ها راه میابند

دیدگاه سینمایی مجله ادبیات امروز جهان،

شمارگان سپتامبر و اکتوبر 2005

نگارنده: Andrew Horton

برگردان: ضیا افضلی

امروز چشم انداز فلم های مستند به صورت چشمگیری عوض شده است و از چند سال گذشته امریکایی ها بصورت واقعی داخل یک عصر روآوردن به سینما شده اند. فلم های مستندی که بر اساس واقعیت های مشخص ساخته میشوند، زمانی جالبیت میابند که بیننده گان بجای نشستن در مقابل تلویزیون و یا تماشای نسخة DVD آن به سینما میروند و با خریدن تکت و مقداری «پاپ کورن » به تماشای فلم میپردازند.

ببینید، سال قبل چی اتفاقی افتاد؛ یکی از فلم های برجستة چند سال گذشته فلم « فارنهایت 11/9 » از ساخته های مایکل مور بود. وی با یک حملة مستقیم به شخص رئیس جمهور بوش از انتخابات مغشوش و گنگ ریاست جمهوری آغاز نمود، تا بررسی بحران بوجود آمده از اثر حملات یازدهم سپتامبر سال 2001 پیش رفت و پس آیند سیاست های مبارزه علیه تروریزم را مورد ارزیابی قرارداد. فلم مایکل مور شمار زیادی را برافروخته ساخت اما تحسین عدة بیشتری را در سراسر جهان برانگیخت. چنانکه حاضران نخستین نمایش فلم فارنهایت 11/9 در جشنواره بین المللی فلم کن Cannes Film Festival به غرض استقبال از فلم و کارگردان فلم، در حدود 25 دقیقه بصورت متوالی به پا ایستادند و کف زدند. این فلم نه تنها به عنوان یکی از موفق ترین فلم های مستند تاریخ سینمای امریکا برگزیده شد بلکه در ردیف ده فلم پرفروش همان سال نیز قرار گرفت.

در عصری که هالیوود همه ساله بصورت پیگیر همه توانش را در تولید چند فلم Mega budgetبا مصرف چندین میلیون دالر وقف مینماید و توقع بدست آوردن منافعی تایتانیک Titanic گونة از آنها دارد، بسیاری از این دست فلم ها با شکست های قطعی مواجه میشوند که سال گذشته فلم های اسکندر Alexander، تروا Troy و کمیدی های عبث و ترسناک کرسمس که استدیوها را مشغول نگه داشتند، از این دست بودند. در واقع انبوهی از مردمانی که به سینما میروند خواهان آثار فرا راستی گرایانه ای اند که در این زمینه به عنوان نمونه میتوان از کارکردهای فلم سازان مستقل، از فلم های Maria Full of Grace و My Big Fat Greek Wedding نام برد که با یک بودجه کوچک اما با سوژه های بسیار جالب و آموزنده تهیه گردیده اند. فلم های مستند نظیر New Zealand’s fine Maori tale in Whale Rider که یک سال قبل تهیه گردیده است و بسا از فراورده های مستند چند سال اخیر بخاطر داشتن موضوعات غیر معمول و رک و راست، مورد توجه بسیاری از فلم دوستان قرار گرفته اند.

این بدان معنا نیست که هر طرح مستقلی میتواند به پردة بزرگ راه بیابد. همه ساله در ماه جنوری به هزاران فلم به غرض کسب مجوز انتشار به جشنواره بین المللی فلم سن دنس Sundance معرفی میشوند اما از جمله 120 فلم و یا چیزی بیشتر، جواز نمایش در جشنواره ها و انتشار را میابند. اما در چند سال گذشته میتوان به چند فلم مستند نیرومندی اشاره نمود که بطور شگفت آوری توانستند در سینماهای جهان راه یابند. مانند فلم Super Size Me از ساخته های مورگان سپورلوک Morgan Spurlock درسال 2004 که به نقل از نقدی که ایبرت راجر Ebert Roger در مورد این فلم نگاشته است، نه تنها رستورانت های زنجیره ای مک دونالد McDonalds را مورد هدف قرار داده است بلکه بر تمام رستورانت های « خوراک سریع » Fast Food امریکا تاخته است.

یکی از کارکرد های شگفت آور دیگر فلم « مهاجرت بالدار » Winged Migration با کارگردانی ژاک پیرین Jacques Perrin است که در سال 2003 تهیه گردیده است. در این فلم بر یکی از موضوعات ساده طبیعت پرداخته شده است. پرندگان با آمد فصل زمهریر بسوی جنوب به پرواز در می آیند و همین موضوع توجه ما را به این دگرگونی طبیعت جلب مینماید. یکی از بازپسین فلمها، فلمیست بنام « معمار من » My Architect از ساخته های ناتانیل کان Nathaniel Kahn . این فلم فرزند نامشروعی را مینمایاند که که در جستجوی پدر گمشده و درگذشته اش لویی کان Louis Kahn است، وی در حالی به جستجوی پدر معمارش می آغازد که از خاموشی معمار معروف 20 سال گذشته است. هیچ فلم دراماتیک حتا با بازیگری هنرپیشه های معروف نیز نمیتواند پیچیده گی عاطفی روابط پدر و فرزند را اینچنین به نمایش گذارد.

سال 2002 نیز ارمغان آور فلم عالی Stone Reader با کارگردانی مارک ماسکویتز Mark Maskowitz بود. در این فلم ماسکویتز در جستجوی نویسندة است که سالهای قبل از نگاشته هایش لذت میبرده و وی در جریان این جستجو در میابد که از نویسندة مورد نظرش کتاب دیگری به نشر نرسیده است. اودیسة فردی وی را به سرتاسر امریکا میکشاند تا بالاخره وی داو موسمن Daw Mossman را در شهر آیووا Iowa که به عنوان کارگر روزمزد مشغول کار است و از جهان کاملاً فراموش شده است، مییابد. اکنون تصور کن که کی میتواند چنین احترامی به اهمیت خواندن و خوانندگان قائل شود؟ باز هم تکرار میدارم که این هیچ ربطی به فلم های هالیوود که با بودجة بزرگی تهیه میشوند و در آن مردمان با تفنگ همه چیز را بهم میریزند، ندارد.

به همین ترتیب نظر به شرایط محتمل موضوعات سینمایی یکی هم سپیل بوند Spellbound به کارگردانی جفری بلیتز Jeffrey Blitz در سال 2003 است. وی در این فلم به مسابقات قهرمانی ملی املا نویسی امریکا که سالیانه در واشنگتن برگزار میگردد، پرداخته و گوشه های از زندگی برندگان محلی این مسابقات را از دید دوربین میگذراند. این فلم مملو از صحنه های خوشی و اندوه است و ما را به گوشه های از زندگی اندوهبار شماری از مردمان امریکا آشنا میسازد. جفری بلیتز به همه اکناف امریکا سر میزند و از خانواده های فقیر مکزیکی های امریکا گرفته تا خانواده های امریکایی در شهر های تکزاس و کنزاس و حتا با خانواده های آسیایی نیز دیداری مینماید. البته که کار های قبلی مایکل مور نیز در زمره کار های موفقی شمرده میشود که به سینما ها راه یافته اند. وی از زمان فلم Roger & Me پیشگام مستند سازی سینمایی است و فلم فوق الذکر نیز یکی از فلم های بود که در سال 1989 وسیعاً به سینما های امریکا و جهان راه یافت.

در برخی جهات این پیشرفت واپسین جامعه امریکا را میتوان به تحریکی بخاطر جبران عقب مانی تعبیر نمود که همین موضوع اکنون در کشور های دیگر نیز به مشاهده میرسد. بیاید کشور «زیلاند جدید» را به عنوان مثال مورد بررسی بگیریم. زمانیکه از « زیلاند جدید » نام میبریم بصورت آنی نام پیتر جکسون Peter Jackson و تریلوژی ماندگارش « ارباب حلقه ها » Lord of the Rings در ذهن ما جان میگیرد. اما کشور « زیلاند جدید» دارای سنن قوی و ملی سینما است که نمایش فلم های مستند سینمایی نیز شامل این گستره میشود. در نخستین دیدارم از آسترالیا و زیلاند جدید در سال 1996، من و همسرم ترغیب شدیم تا فلم مستندی از زندگی زنان زیلاند جدید را در دوران جنگ جهانی دوم زیر نام قصه های جنگ War Stories به کارگردانی گیلین پریستون Gaylene Preston که در سال 1995 ساخته شده بود، ببینیم. ما نه تنها افسون روایت های هفت زن که پنج تن آنها سفید بودند و دو تن دیگر از قبایل «ماوری» زیلاند جدید و در جریان فلم روایت های از آنزمان را نقل مینمودند، شدیم بلکه از اینکه میدیدیم که سینمای مرکز شهر ویلینگتون مملو از تماشاچی شده بود، در شگفت شده بودیم. خانم پریستون موقعیت شغلی اش را به دو رشته مختلف سینمایی بخش کرده است. بخش نخست آن را وقف ساختن فلم های مستند از جمله فلمی در مورد سرطان پستان زیر نام «عجایب بی پستان » نموده و بخش دیگرش شامل تولید درام ها و پارچه های کمیک به شمول فلم اخیرش با سام نیل Sam Neill بنام Perfect Stranger که در سال 2003 تهیه گردیده است، میشود.

یکی از فلم های دوست داشتنی ام در سال قبل فلم مستندی بود از کشور بلغاریا که امیدوارم امسال در امریکا پخش گردد. این فلم را ماه جولای سال قبل در کشور کروشیا و در جریان جشنواره فلم موتوفن Motovun Film Festival دیدم. این فلم از ساخته های ادیله پیوا Adela Peeva زیر نام «این سرود از آنِ کیست؟» Whose Song is this? میباشد. پیوا در مختصر معرفیی که از خودش در جریان افتتاح فلمش نمود در مورد اینکه چگونه باشندگان نواحی بالکان به فرهنگ خود چسپیده اند، اینگونه توضیح داد:

« در یک رستورانت زیبا و کوچک در استانبول، با دوستانم که از ممالک مختلف نواحی بالکان بودند، مصروف صرف غذا بودم. یک یونانی، یک مقدونیایی، یک ترک، یک صرب و من که یک بلغار هستم. در آن حال یک آهنگی را شنیدیم که قصه اش در همین فلم نیز آمده است. به مجردی که همة ما آهنگ را شنیدیم، هر یک به لسان خودش آغاز به زمزمة همان آهنگ کردیم. هر یکی از ما ادعا داشت که این آهنگ متعلق به کشورش است. سپس ما خشمگنانه به بحث پرداختیم که این آهنگ از آن کیست؟»

پیوا ما را به هر یکی از این کشور ها میبرد و پس از دیدار از کشور های ترکیه، یونان، البانیا، مقدونیا، بوسنیا و صربیا، برمیگرداند به زادگاه خودش تا از ملت خودش بشنود. ملتی که ویرا به دار خواهد کشید اگر ادعا کند که این آهنگ از سرچشمة فرهنگ بلغارستان آب نمیخورد. ملتی که در مورد اینگونه مسایل سخت جدی اند. در فلم حرفی از سیاست ها و ادیان به میان نمی آید اما آنچه در فلم مشاهده میشود مردم هر یکی از این چند کشور است که ترغیب شده اند با جدیت این آهنگ را از آنِ خویش بدانند. در واپسین لحظات فلم موضوع اساسی به شکل نهایت قدرتمندانه مطرح میشود و از ورای آن ما درمیابیم که آهنگ مورد نظر یک نغمة کهن و باستانی یهودی است و به هیچ یکی از کشورهای مدعی، تعلق ندارد.

واژه ها نمیتوانند آنچه را که این فلم مستند بیان داشته است، بیان کنند، که چگونه مردمان کشور های مختلف بصورت ناگهانی با هم در می افتند.

واضع است که من به فلم های هنری خواه کمیک باشند و خواه درامه دلچسپی وافری دارم اما به عقیدة من این یکی از علایم خاصی از زمان ماست که در پهلوی فراورده های تلویزیونی، فلم های پرمصرف هالیوودی باید جایی برای فلم های مملو از احساسات مستند سازان که میخواهند داشته های ذهنی شانرا برای تماشاچیان سینما ها در سرتاسر جهان عرضه نمایند، موجود باشد.

* اندریو هورتون Andrew Horton دایرکتر بخش تحقیقات فلم و ویدیوی دانشگاه اوکلاهمای امریکا و مولفِ هژده کتاب و فلمنامه های ممتاز میباشد.

یکشنبه 28 می 2006 برابر با هفتم جوزای 1385

aatash — Sat, 27 May 2006 20:11:13 GMT

فرناندو سورنتينو در ۸ نوامبر۱۹۴۲ در بوئنوس آيرس متولد شد. تا كنون شش مجموعه داستان كوتاه و يك رمان و مجموعه هايي براي كودكان و همچنين دو كتاب مصاحبه از او منتشر شده است. جوايز ادبي متعددي نيز دريافت كرده است.

داستانی از فرناندو سورنتينو/برگردان: مهناز دقيق نيا

اشاره: این داستان را از وبلاگی - تصور میکنم بنام پُل - گرفته بودم اما تارنمای آن وبلاگ بیادم نمانده است تا لینک بدهم. اما داستان جالبی است و لحظاتی شما را سرگرم خواهد ساخت.

حكايت روشنگر

گدايي درستكار در خانه ي مجللي را زد. سر پيشخدمت بيرون آمد و گفت:«بفرماييد آقا. چه مي خواهيد؟»

گدا پاسخ داد:«صدقه، به خاطر خدا.»

«بايد به خانم خانه بگويم.»

سر پيشخدمت با خانم خانه مشورت كرد و او كه زني لئيم بود گفت:«جرميا، به آن مرد قرصي نان بده. فقط يكي و در صورت امكان از روز گذشته.»

جرميا كه در نهان عاشق خانم خانه بود براي خوشنودي او دنبال نان بياتي گشت، سخت مثل سنگ و آن را به گدا داد.

گفت:« بفرماييد» و ديگر مرد را آقا خطاب نكرد.

گدا گفت:« خداوند به شما بركت دهد.»

جرميا در بزرگ بلوطي خانه را بست . گدا قرص نان را زير بغل زد و رفت. به خرابه اي رسيد كه شب وروزاش را آن جا سپري مي كرد. زير سايه ي درختي نشست و شروع به خوردن نان كرد كه دندان اش به جسم سختي خورد و يكي از دندان هاي آسياي اش شكست. تعجب كرد وقتي همراه خرده هاي دندان حلقه ا ی طلايي با مرواريد و الماس در دست اش آمد.

به خودش گفت:« چه شانسي ، اين را خواهم فروخت و براي مدت زمان زيادي پول خواهم داشت.»

اما بلافاصله درستكاري اش مانع اين فكر شد: « نه، بايد حلقه را به صاحب اش برگردانم.»

روي انگشتر حروف ج. ز كنده شده بود. گدا كه نه كودن بود و نه تنبل، به مغازه اي رفت و دفتر تلفن را نگاه كرد و ديد فقط يك خانواده در شهر وجود دارد كه نام فاميل اش با « ز» شروع مي شود: زوفنيا.

با خوشحالي از اين كه مي توانست درستكاري اش را نشان دهد به طرف خانه زوفنيا راه افتاد. متحير شد وقتي كه ديد اين همان خانه اي ايست كه نان حاوي حلقه را از آن جا گرفته. در زد.

جرميا در آستانه ي در ظاهر شد و پرسيد:« چه خدمتي مي توانم بكنم؟»

گدا گفت:« اين حلقه را در ناني كه در كمال خوبي مدتي پيش به من داديد ، پيدا كردم.»

جرميا حلقه را گرفت و گفت:‌« بايد به خانم خانه اطلاع بدهم.»

با خانم خانه مشورت كرد ، او خوشحال و آواز خوان گفت« خوش به سعادت من»! انگشتري كه هفته ي پيش در حين خمير كردن آرد گم كرده بودم اين جاست! اين ها حروف اول اسم من هستند: جوسرمينا زوفنيا.»

بعد از يك دقيقه اضافه كرد« جرميا ، برو و به آن مرد خوب هر چه كه خواست به عنوان پاداش بده ، البته گران قيمت نباشد.»

جرميا دم در رفت و به گدا گفت:« بگوييد براي اين كار خوبي كه انجام داديد چه پاداشي مي خواهيد؟»

گدا پاسخ داد:« قرصي نان براي رفع گرسنگي .»

جرميا كه هنوز عاشق خانم خانه بود براي خشنود ساختن اش قرصي نان بيات به سختي سنگ پيدا كرد وبه گدا داد.

« بفرماييد آقا.»

« خداوند به شما بركت بدهد.»

جرميا در بزرگ بلوطي را بست. گدا قرص نان را زير بغل زد و به راه افتاد. زير سايه ي درخت نشست و شروع به خوردن نان كرد. ناگهان دندان اش به جسم سختي خورد و احساس كرد كه دندان آسياب ديگرش خرد شده و با تكه هاي دندان حلقه ي ارزشمند طلاي ديگري با الماس و مرواريد پيدا كرد.

يك بار ديگر حروف ج.ز را تشخيص داد و دوباره حلقه را به جوسرمينا زوفنيا برگرداند و به عنوان پاداش قرصي نان گرفت كه در آن حلقه ي سوم را پيدا كرد و دوباره پس داد و به عنوان پاداش قرص چهارم نان سخت را گرفت كه در آن...

از آن روز پر سعادت تا روز بد اقبالي مرگ اش گدا با شادي و بدون مشكلات مالي زندگي كرد. فقط بايد هر روز حلقه اي كه در نان پيدا مي كرد به صاحب اش بر مي گرداند.