ساخته های سینمایی سرگی پاراجانف را میتوان در لست 100 فلم برترِ که ازدستاورد های ماندگار شماری از نخبه ترین فلمسازان جهان مانند فلینی Fellini ، انتونیونیAntonioni، برتولوچی Bertolucci و گُدراد Godard از زمان زایش سینما تا اکنون است، دریافت. وی را میتوان در شمار این غول های جهان فلمسازی به شمار آورد.

پاراجانف با ایجاد پدیدة که زبان فلم میتوانش خواند، به جاودانگی  کارنامه های متحولش در ساخت تصاویری مانند سایه های اجداد فراموش شده SHADOWS OF FORGOTTEN ANCESTORS ، رنگ انار COLOR OF POMEGRANATE، افسانة دُژ سورام LEGEND OF SURAM FORTRESS ، ASHIK KERIB و اعتراف THE CONFESSION سود جسته است.

سرگی یوسف ویچ پاراجانف در نهم جنوری سال 1924 میلادی در یک خانواده ارمنی نژاد در شهر تفلیس « تبلیسی امروزی » جمهوری گرجستان چشم به جهان گشود. نام پدرش یوسف پاراجانیان و اسم مادرش سیرانوش بیجانف « بیجانیان» بود. والدینش هر دو هنرپیشه بودند و پاراجانف در چنین محیطِ که مملو از  زیبایی های هنری، تلاش های پیگیر و ماجراجویانه، فرهنگی گرایی متنوع، علاقمندی مفرط به هنر و خاطره های فراموش ناشدنی بود، رشد نمود.

در سال 1941 پاراجانف از صنوف عالی مکتب فراغت حاصل نمود. سالهای را در دانشگاه های مختلف به آموزش مسایل مختلف گذراند. اما بالاخره در سال 1945 اجازه یافت تا به دیپارمنت فلمسازی دانشگاه VGIK که یکی از بزرگترین دانشگاه های صنعت فلمسازی در روسیه است،  بپیوندد. استادش ایگور ساوچینکو Igor Savchenko یکی از فلمسازان شناخته شده روسیه در آن روزگار بود. در سال 1951 پاراجانف از دانشگاه  VGIK فراغت حاصل نمود و به شهر کیف پایتخت  اکرایین رفت. جاییکه فلم های متعدد مستند و فلم های هنری اش را در استدیو های الکساندر داوژینکو Alexander Dovzhenko ساخت. در سال 1956 با سویتلانا ایوانوفنا Svetlana Ivanovna ازدواج نمود که نخستین ثمرة آن تولد سورین پاراجانف  Suren Parajanov در دهم نومبر 1958 بود.

وی نخستین اثر قابل توجهش  « سایه های اجداد فراموش شده » را در همان شهر در سال 1964 ساخت. این فلم از جمله مهمترین و موفقترین فلم های تولید شده در اکرایین پس از عصر داوژینکو به شمار میرفت که توانست جایگاه خاصی را در سینمای جهان احراز نماید و در جمع گنجینه های هنری به حساب آید. پاراجانف که این فلم را به زبان اکرایینی و به خصوص به لهجة Gutsul تهیه کرده بود، به درخواست حاکمان آنوقت که میخواستند فلم به زبان روسی تهیه گردد،  پاسخ رد داد. با این وجود وی جایزه های متعدد سینمایی مانند GRAND PRIX  و BRITISH ACADEMY AWARD را از آن خود ساخت.

ارچند فلم « سایه های اجداد فراموش شده » توانست نام بزرگی برای وی کمایی کند، اما تمام قوانین استندرد ولایه های قراردادی سینمای اتحاد جماهیر شوروی را در هم شکست. پاراجانف با خشونت حاکمان آنروزگار روسیه روبروگردید و مغضوب طرفداران استبداد که دیوانه وار در پی انتقام از وی شدند، قرار گرفت و اسمش در لست افراد مظنون ثبت گردید.

به همین اساس در سال 1966 فلم دیگرش  که « نقاشیی از کیف » نام داشت و در مرحله ساخت قرار داشت تعطیل شد و سینمای جهان از داشتن یکی از پاره های سینمایی با ارزش دیگر محروم گردید.

پاراجانف به تعقیب این همه حوادث مجبور به ترک کیف و فرار به ارمنستان شد و در آنجا  به همکاری ارمن فلم  ArmenFilm  فلم دیگرش  " Sayat Nova " « رنگ انار » را در سال 1969 ساخت. این فلم که چونان گوهری پرارزش بر تاج سینمای جهان و سینمای ارمنستان باقی ماند در نخست ساخت آن بنا بر معضلاتی به تاخیر مواجه گردید. اما بعدآ پاراجانف مجبور به تغییر نام فلم به رنگ انار شد و سپس مراجع حاکم  از کارگردان روسی  یُتکوویچ S. Yutkevich  خواستند تا با اعمال سانسور بر برخی از صحنه های فلم ویرا، در خور نمایش به نفع حکومت حاکم روسیه آنروزگار بسازد. فلم به زبان روسی پخش گردید اما پاراجانف به مشکل توانست یک کاپی از اصل آنرا که به زبان ارمنی تهیه گردیده بود، نگهدارد.

فلم دیگر پاراجانف که « معجزة اودینس » نام داشت در سال 1973 در پی گرفتاری و محکومیت وی به 5 سال زندان در شهر کیف، تعطیل شد. وی در زندان نیز از پا ننشست و به هنرآفرینی هایش در همانجا ادامه داد. وی با آفرینش کولاژ های هنری، رسامی ها و نگارشِ نامه های خردمندانه و سحرآمیز توانست تا خودش را از دم تیغ خونین امپراتوری سوسیالیزم شوروی برهاند و همین هنر بود که وی را نجات بخشید.

پاراجانف در 31 دسامبر 1977 به یاری پروردگار و مساعدت گروهی از فلمسازان بین المللی، اشخاص نامدار و هواخواهانش و به ویژه  تلاش های شاعر نامور آن روزگار لوئس اراگون Louis Aragon که در جریان دیدارش با لیونید برژنف رهبر شوروی  آنزمان، از وی تقاضای آزادی پاراجانف را نمود، از زندان رهایی یافت.

پاراجانف به شهر تبلیسی برگشت و با وجودی که بصورت مداوم مظنون شمرده میشد و اجازه کار های هنری را نداشت اما باز هم بصورت علنی و مخفی به کارهایش ادامه داد. کمونیست ها با وجودیکه از حیلت های فراوانی بخاطر خاموش ساختن وی کار گرفتند اما با اینهمه تلاش نتوانستند مانع خلق آثار پرارزش هنری و آفرینش آثار برجسته هنری به سبک خاص پاراجانف گردند.

در سال 1982 وی یکبار دیگر به جرم جعل کاری مورد بازداشت قرار گرفت اما پس از یکسال بعد از اثبات بیگناهی اش از زندان رها گردید.

کمونیست ها سرگی پاراجانف را در حدود 15 سال از کارهای هنری به دور نگهداشتند تا باشد روح آفرینشگرش را به این طریق به کهولت مواجه سازند. سرگی پاراجانف با وجود این همه محدودیت ها توانست در سال 1984 به سینما برگردد و در همان سال فلم  « افسانة دُژِ سورام » را بسازد. وی با عرضة این فلم توانست به اثبات رساند که با وجود دور بودن  اینهمه سالیان دور از سینما، نبوغ ذاتی اش را از دست نداده است. این فلم غیر معمولی نیز در زمره فلم های نخبة سینمای جهان و سینمای گرجستان به شمار میرود.

در سال 1986 یکی از دوستان خیلی نزدیک پاراجانف و یکی از چهره های نخبة هنر سینما و فلمساز موفق سینمای جهان اندری تارکوفسکی Andrei Tarkovsky در پاریس درگذشت. تارکوفسکی  پاراجانف را نابغة حاضر هنر سینما مینامید.

در سال 1988 وی به یادبود از خاطره های ماندگار تارکوفسکی، فلم   "Ashik Kerib"  را آفرید. این فلم که بر اساس تمِ یکی از آفریده های شاعر روسی میخائیل لرمانتوف Mikhail Lermontov تهیه گردیده بود توانست جایزه FELIX AWARD را از اکادمی فلم اروپا برباید.

در سال 1989 پاراجانف آغاز به ساخت آخرین فلمش « اعتراف » نمود. این فلم که یکی از کارکرد های درخشان سرگی پاراجانف به شمار میرود، طوری که خودش پیش بینی کرده بود،  ناتمام ماند. وی در نخستین برگ های فلمنامة این فلم چنین نگاشته بود: " فلم فقط توسط کسی آفریده خواهد شد که در سال 1924 در تفلیس به دنیا آمده باشد"

بالاخره این ابرمرد عرصه تصویر  در بیستم جولای 1990 چشم از جهان پوشید و نام جاودانش را ثبت برگ های طلایی تاریخ بشریت نمود.

فلمسازان معروف جهان سینما مانند فدریکو فلینی Federico Fellini ، برناردو برتولوچی Bernardo Bertolucci ، ژولیتا ماسینا Giulietta Masina ، البرتو موریویا Alberto Moravia ، فرانسسکو روزی Francesco Rosi ، تونینو گویرا Tonino Guerra و مارسیلو ماسترویینی Marcello Mastroianni در خاطره های که به یادبود از شخصیت و هنر پاراجانف نوشته اند وی را چنین معرفی نموده اند: " با درگذشت پاراجانف، سینما یکی از جادوگرانش را از دست داد. فانتزی پاراجانف بصورت ماندگار افسون خواهد کرد و به مردم گیتی شادمانی به ارمغان خواهد آورد."

منبع: سایت پاراجانف که در هفتاد و هفتمین سالگردش  از سوی یکی از هواخواهان هنرش به وی اهدا گردید.

 فلم رنگ انار  را از لینک های پایین داون لود کنید: